WPQR en PQR uitgelegd: lasmethodekwalificatie volgens ISO 15614-1 en ASME IX
Van proefstuk tot gekwalificeerde procedure.
Voordat een WPS in de productie mag worden gebruikt, moet de procedure erachter zijn aangetoond. Deze gids loopt door het procedurekwalificatierapport – PQR volgens ASME Section IX, WPQR volgens ISO 15614-1 – van het proefstuk tot het kwalificatiebereik.
Wat is een PQR of WPQR?
Een procedurekwalificatierapport legt een proceduretest vast: het proefstuk dat is gelast, de werkelijk gebruikte lasvariabelen en de resultaten van de onderzoeken en mechanische beproevingen. Voldoen de resultaten aan de norm, dan bewijst het rapport dat de procedure lassen met de vereiste eigenschappen oplevert.
PQR is de term in de ASME Boiler and Pressure Vessel Code Section IX en in AWS D1.1. WPQR – welding procedure qualification record, in het Nederlands lasmethodekwalificatie – is de ISO-term. Voor boog- en gaslassen van staal en booglassen van nikkel en nikkellegeringen is ISO 15614-1 de bepalende norm; andere delen van de ISO 15614-reeks behandelen bijvoorbeeld aluminium (ISO 15614-2).
De PQR is het bewijs. De WPS is de instructie die ervan wordt afgeleid. De eigen kwalificatie van een lasser is een apart document, behandeld in onze gids over lasserskwalificatie.
Proceduretests en andere manieren om te kwalificeren
In het ISO-systeem beschrijft ISO 15607 meerdere manieren om een lasmethode te kwalificeren. De lasmethodekwalificatietest volgens ISO 15614 is de meest geaccepteerde, en de methode die de meeste toepassingsnormen eisen voor veeleisend werk:
| Methode | Norm | Typisch gebruik |
|---|---|---|
| Lasmethodekwalificatietest | ISO 15614-reeks | Algemene methode; vereist door veel toepassingsnormen |
| Beproefde lastoevoegmaterialen | ISO 15610 | Beperkt tot materialen en toevoegmaterialen waarbij lassen niet kritisch is |
| Eerdere laservaring | ISO 15611 | Procedures aangetoond door gedocumenteerde productie-ervaring |
| Standaardlasmethode | ISO 15612 | Procedures uitgegeven als standaard-WPS op basis van WPQR’s |
| Preproductielastest | ISO 15613 | Wanneer de vorm of afmetingen van het product niet met standaardproefstukken kunnen worden weergegeven |
Volgens ASME Section IX wordt de procedure gekwalificeerd door beproeving en vastgelegd in een PQR; de door AWS gepubliceerde standard welding procedure specifications (SWPS) zijn een aparte route. AWS D1.1 voegt geprekwalificeerde WPS’en toe, die binnen de grenzen van de code zonder beproeving mogen worden gebruikt.
De kwalificatiestappen
- Schrijf de pWPS. Leg de procedure vast die u wilt kwalificeren en kies het proefstuk zo dat het kwalificatiebereik uw productie dekt.
- Las het proefstuk. Volgens ISO 15614-1 worden het lassen en de beproeving bijgewoond door een examinator of examinerende instantie; volgens ASME IX is de fabrikant verantwoordelijk voor de kwalificatie.
- Leg de werkelijke waarden vast. Stroom, spanning, lassnelheid, warmte-inbreng, voorwarm- en tussenlaagtemperatuur zoals werkelijk gebruikt – niet de geplande bereiken.
- Onderzoek en beproef. Niet-destructief onderzoek en mechanische beproevingen zoals de norm en de toepassing vereisen (zie hieronder).
- Stel de PQR/WPQR op. Het rapport vermeldt de testwaarden, de resultaten en – bij ISO – het kwalificatiebereik.
- Schrijf de productie-WPS’en binnen dat bereik.
Beproevingen op het proefstuk
De beproevingen hangen af van het verbindingstype, het materiaal, de dikte en de eisen van de toepassing. Voor een stompe las in plaat zijn de eisen doorgaans:
| Beproeving | ISO 15614-1 | ASME Section IX |
|---|---|---|
| Visueel onderzoek | 100 % | — |
| Volumetrisch NDO (RT of UT) | 100 % | Niet geaccepteerd in plaats van mechanische beproevingen |
| Oppervlaktescheuronderzoek (PT of MT) | 100 % | — |
| Dwarstrekproef | 2 proefstaven | 2 proefstaven |
| Buigproeven | 4 proefstaven (zijbuigproeven bij dikker materiaal) | 4 geleide buigproefstaven |
| Macro-onderzoek | 1 proefstuk | — |
| Kerfslagproef | Indien vereist door de toepassing | Indien kerftaaiheid door de constructiecode wordt vereist |
| Hardheidsmeting | Niveau 2, voor de meeste materiaalgroepen | Indien vereist door de constructiecode |
ISO 15614-1:2017 kent twee niveaus. Niveau 1 is gebaseerd op eisen van het ASME IX-type; niveau 2 is uitgebreider en omvat onder meer het macro-onderzoek en de hardheidsmeting. De toepassingsnorm of de klant bepaalt welk niveau geldt.
Kwalificatiebereik
Een proceduretest kwalificeert niet alleen het exacte proefstuk. De normen definiëren essentiële variabelen – wijzigingen die een nieuwe kwalificatie vereisen – en geven elk daarvan een bereik. Typische essentiële variabelen zijn:
- Lasproces
- Materiaalgroep (ISO/TR 15608) of P-nummer (ASME)
- Dikte en buitendiameter
- Aanduiding van het toevoegmateriaal of F-nummer / A-nummer
- Stroomsoort en polariteit
- Warmte-inbreng, als er kerfslag- of hardheidseisen gelden
- Voorwarm- en tussenlaagtemperatuur
- Warmtebehandeling na het lassen
Volgens ISO 15614-1 ligt bijvoorbeeld, als er kerfslageisen gelden, de bovengrens van de gekwalificeerde warmte-inbreng 25 % boven de waarde uit de test, en als er hardheidseisen gelden ligt de ondergrens 25 % eronder. ASME IX voegt supplementaire essentiële variabelen toe die alleen gelden als kerftaaiheid wordt vereist.
Omdat de bereikregels gedetailleerd zijn en per norm verschillen, moet het bereik van een WPQR altijd door de verantwoordelijke lascoördinator worden gecontroleerd tegen de actuele uitgave van de norm.
Verloopt een PQR of WPQR?
Noch ISO 15614-1 noch ASME Section IX geeft een procedurekwalificatie een vervaldatum: een PQR of WPQR blijft geldig zolang de productie binnen haar bereik blijft. Toepassingsnormen, certificeringsschema’s of klanten kunnen echter aanvullende eisen stellen – bijvoorbeeld bevestigen dat de procedure nog in gebruik is. Lasserskwalificaties zijn anders: die moeten regelmatig worden bevestigd.
Omdat een goede PQR jarenlang WPS’en kan onderbouwen, zit het echte risico in het kwijtraken ervan. Gescande rapporten in gedeelde mappen, een onduidelijke revisiestatus en geen koppeling tussen WPS en PQR maken van audits een zoektocht.
Zo doet u dit in weldXpert
weldXpert bewaart elke PQR en WPQR met haar waarden, traceerbaar per klant en project. Filter op materiaal, dikte of waarden om de kwalificatie te vinden die een nieuwe opdracht dekt, en laat weldXpert de WPS vullen vanuit de geselecteerde PQR – de koppeling tussen beide blijft bij het document.
Vragen over PQR en WPQR.
Wat is het verschil tussen PQR en WPQR?
Ze beschrijven hetzelfde: het rapport van een geslaagde lasmethodekwalificatietest. PQR is de term van ASME Section IX en AWS; WPQR is de ISO-term, bijvoorbeeld in ISO 15614-1.
Wie moet een WPQR-test bijwonen?
Volgens ISO 15614-1 worden het lassen van het proefstuk en de beproeving bijgewoond door een examinator of examinerende instantie. Volgens ASME Section IX is de fabrikant of aannemer verantwoordelijk voor de kwalificatie en certificeert die de PQR.
Kan radiografie mechanische beproevingen in een PQR vervangen?
Niet voor procedurekwalificatie volgens ASME Section IX, waar trekproeven en geleide buigproeven vereist zijn. Volgens ISO 15614-1 wordt volumetrisch onderzoek uitgevoerd naast de mechanische beproevingen.
Hoe lang is een WPQR geldig?
ISO 15614-1 en ASME Section IX stellen geen vervaldatum voor een procedurekwalificatie. Toepassingsnormen, certificeringsschema’s of klanten kunnen aanvullende eisen stellen.
Wat zijn niveau 1 en 2 in ISO 15614-1?
ISO 15614-1:2017 kent twee beproevingsniveaus. Niveau 1 is gebaseerd op eisen van het ASME IX-type; niveau 2 is uitgebreider. De toepassingsnorm of de klant bepaalt het niveau.
Bekijk het met uw eigen documenten.
Plan een gratis kennismaking – we laten weldXpert zien met voorbeelden uit uw lasafdeling.